„PPK” za granicą. Jak to robią w innych krajach

Napisane przez | Artykuły, Blog, PPK, Redakcja Poleca

Systemy zbliżone do polskich pracowniczych planów kapitałowych są w Nowej Zelandii, Turcji i Wielkiej Brytanii. Przyjęte na świecie rozwiązania różnią się pod względem zasad uczestnictwa, powszechności i sposobu finansowania składek.

Na świecie na znaczeniu zyskuje pracownicze oszczędzanie emerytalne. Wiele krajów kładzie teraz większy nacisk na zakładowe niż na indywidualne systemy. Dodatkowe plany emerytalne mogą być tworzone z inicjatywy pracodawcy, grupy pracodawców lub osób indywidualnych.

Stosowane w nich mechanizmy wykorzystują formułę zdefiniowanej składki lub zdefiniowanego świadczenia, często jednak ustawodawca pozostawia swobodę wyboru. Wiele zależy od zamożności kraju i od poziomu zabezpieczenia socjalnego.

Dwa modele

W modelu zdefiniowanego świadczenia państwo wyznacza wysokość emerytury w zależności od kilku czynników, takich jak m.in. staż pracy i wiek, a ustalona z góry składka ma pozwolić na sfinansowanie emerytur. Z kolei w modelu zdefiniowanej składki wysokość przyszłego świadczenia zależy od kwoty składek wpłaconych przez oszczędzającego oraz jego pracodawcę.

Państwa przeważnie stosują zachęty podatkowe, żeby nakłonić ludzi do oszczędzania. Szczególnym wyzwaniem jest zachęcenie do gromadzenia pieniędzy na jesień życia osób słabo zarabiających, którym na starość grozi ubóstwo, a ich bieżące dochody nie skłaniają ich do oszczędzania. Jak pokazują badania OECD, do zwiększenia oszczędności osób o najniższych i średnich dochodach najskuteczniejszymi narzędziami są:

  • kwotowe odliczenia od podatku,
  • kwotowa dopłaty do składki,
  • możliwość odliczenia od podatku części składki z limitem kwotowym.

Rozwiązania te są różnie stosowane przez poszczególne państwa, zdarzają się też dopłaty kwotowe – jednorazowe lub regularne – z budżetu państwa.

Plany mogą być oferowane w formie:

  • umów ubezpieczenia,
  • funduszy emerytalnych,
  • funduszy inwestycyjnych,
  • lokat bankowych,
  • rezerwy księgowej pracodawcy.

Jak pokazuje raport „Dodatkowy system emerytalny w Polsce. Diagnoza i rekomendacje zmian”, opracowany w 2014 r. przez zespół pod kierunkiem Joanny Ruteckiej z warszawskiej Szkoły Głównej Handlowej, w krajach, gdzie nie ma obowiązku dodatkowego oszczędzania na emeryturę albo nie wprowadzono zachęt fiskalnych do odkładania pieniędzy na ostatnie lata życia, nie udało się nakłonić do oszczędzania co najmniej połowy dorosłych.

Ten sam raport przytacza doświadczenia międzynarodowe, które pokazują, że rozwój dodatkowego zabezpieczenia emerytalnego zależy od takich czynników, jak:

  • poziom świadczeń z podstawowego systemu emerytalnego,
  • zamożność obywateli,
  • świadomość emerytalna,
  • zaangażowanie pracodawców,
  • przejrzystość, prostota i efektywność oferowanych produktów,
  • zachęty podatkowe.

Przyjęte za granicą rozwiązania różnią się pod względem zasad uczestnictwa (obowiązkowe, dobrowolne), powszechności systemu i sposobu finansowania składek.

W większości państw funkcjonują programy bez gwarancji kapitału: nie jest wtedy zapewniona ani minimalna wysokość świadczenia, ani stopa zwrotu z inwestycji. Programy z gwarancją kapitału są jedynie w państwach, gdzie jest i tak wysoki poziom zabezpieczenia socjalnego, takich jak Dania czy Szwecja.

Koszty zarządzania

Plany emerytalne są coraz częściej wprowadzane na zasadzie ustawowego obowiązku ich tworzenia przez pracodawców i automatycznego objęcia nimi pracowników. W przypadku automatycznego zapisywania do programu stosowane są dwa rozwiązania: bez opcji wyjścia albo z możliwością wypisania się pracowników z programu.

Na wysokość świadczeń wpływają opłaty i prowizje pobierane przez instytucje finansowe zarządzające programami, ponieważ każda opłata uszczupla zgromadzone oszczędności. W większości państw przepisy określają górne granice takich opłat – przeważnie nie przekraczają one 2 proc. aktywów.

Dobre wzorce

Polski projekt ustawy o pracowniczych planach kapitałowych (PPK) wiele czerpie z rozwiązań, które sprawdziły się za granicą, a twórcy ustawy zdecydowali się na przyjęcie rozwiązania automatycznego zapisu pracowników do programu, z możliwością rezygnacji.

Programy zbliżone do polskiego PPK, czyli z automatycznym zapisem z powodzeniem funkcjonują w wielu krajach z dobrze ocenianymi systemami emerytalnymi, np. w Nowej Zelandii, Kanadzie i Wielkiej Brytanii. Wiele krajów rozważa wprowadzenie takiego rozwiązania, gdyż coraz częściej eksperci dochodzą do wniosku, że nie wymyślono nic lepszego.

Udowadniają to doświadczenia z Antypodów oraz z Wielkiej Brytanii. W 2016 r. w nowozelandzkim programie KiwiSaver oszczędzało 2,6 mln osób, czyli 75 proc. ludzi w wieku 18–65 lat. Przed wprowadzeniem programu w 2007 r. odsetek ten wynosił ok. 15 proc. Odsetek rezygnacji z programu w ostatnich latach utrzymywał się na poziomie ok. 10 proc.

W Wielkiej Brytanii automatyczny zapis został wprowadzony w 2012 r., a przyczyną jego wprowadzenia był niski poziom partycypacji w programach dobrowolnych. W 2017 r. jedynie 9 proc. uczestników podjęło decyzję o opuszczeniu programu. W przypadku ponownego włączenia (co trzy lata pracownicy, którzy podjęli decyzję o rezygnacji z programu, są ponownie do niego zapisywani), odsetek wyjść kształtował się na poziomie 38 proc. (pracownicy średnich firm) i 55 proc. (duże przedsiębiorstwa).

Niecelowa oszczędność

Dr Sylwia Pieńkowska-Kamieniecka, ekspert z Instytutu Emerytalnego, wskazuje na słabą stronę „automatycznych” zakładowych programów emerytalnych, którą jest wysokość odprowadzanych składek. Zarówno w Nowej Zelandii, jak i Wielkiej Brytanii pracodawcy oraz pracownicy ustalają składki najczęściej na możliwie najniższym poziomie.

Wypłata świadczeń z kapitału zgromadzonego w pracowniczych planach emerytalnych bywa najczęściej:

  • rentą dożywotnią,
  • jednorazową wypłatą,
  • wypłatą ratalną.

W przypadku wypłaty jednorazowej często stanowi ona tylko część oszczędności, pozostała część trafia do uprawnionego w ratach.

Last modified: 8 sierpnia 2018

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *